Łąka to ekosystem otwarty, o złożonej strukturze pionowej i poziomej. Dla zwierząt stanowi jednocześnie miejsce żerowania, gniazdowania i schronienia. Różnorodność roślinności przekłada się bezpośrednio na liczbę nisz ekologicznych, które mogą zajmować zwierzęta – od mikroniszy przy glebowych mikrobiotopach aż po przestrzeń powietrzną nad murawą.
Owady – fundament łąkowej sieci troficznej
Owady są najliczniejszą grupą zwierząt na łące pod względem liczby gatunków i biomasy. Pełnią różnorodne funkcje: zapylają rośliny, rozkładają martwą materię organiczną, polują na inne bezkręgowce i stanowią pokarm dla wyższych poziomów troficznych.
Zapylacze
Pszczoła miodna (Apis mellifera) i dzikie pszczoły samotne – m.in. z rodzajów Andrena, Halictus i Osmia – są kluczowymi zapylaczami roślin łąkowych. Polskie łąki zamieszkuje kilkaset gatunków dzikich pszczół, z których wiele gniazduje bezpośrednio w glebie lub w suchych łodygach roślin. Stabilna populacja dzikich zapylaczy jest uzależniona od dostępności różnorodnych gatunków kwitnących przez cały sezon.
Trzmiele (Bombus sp.) dzięki dłuższemu językowi niż pszczoła miodna są w stanie zapylać głębokokielichowe kwiaty, np. koniczynę czerwoną, które są niedostępne dla innych gatunków. Kilka gatunków trzmieli w Polsce zostało wpisanych na czerwoną listę gatunków zagrożonych z uwagi na utratę siedlisk i intensyfikację rolnictwa.
Motyle łąkowe
Motyle dzienne stanowią dobrze zbadaną grupę wskaźnikową dla oceny stanu łąk. Gatunki takie jak modraszki (Polyommatus sp.), dostojki (Boloria sp.) i perłowce (Argynnis sp.) są ściśle uzależnione od konkretnych gatunków roślin żywicielskich, na których gąsienice się odżywiają. Dostojka selene (Boloria selene) wymaga obecności fiołków i wilgotnych łąk o niskim zwarciu roślinności.
W Polsce wyginął modraszek nausitous (Phengaris nausithous), a modraszek alkon (Phengaris alcon) zachował się jedynie na izolowanych stanowiskach. Oba gatunki są objęte ochroną na poziomie UE w ramach dyrektywy siedliskowej.
Prostoskrzydłe
Pasikoniki i świerszcze (Orthoptera) zasiedlają strukturę roślinną łąki od poziomu gleby po wierzchołki traw. Są ważnymi składnikami diety ptaków i ssaków. Prostoskrzydłe reagują szybko na zmiany w użytkowaniu łąki – zarzucenie koszenia prowadzi do dominacji wysokich traw, które eliminują gatunki wymagające krótkiej, luźnej darni.
Ptaki łąkowe
Polska jest jednym z ważniejszych krajów Europy dla lęgowych ptaków łąkowych. Wilgotne łąki dolin rzecznych i bagienne zbiorowiska trawiaste stanowią miejsca gniazdowania gatunków takich jak: derkacz (Crex crex), kulik wielki (Numenius arquata), rycyk (Limosa limosa) i kszyk (Gallinago gallinago).
Derkacz (Crex crex) jest gatunkiem nocnym – trudnym do obserwacji, ale łatwo rozpoznawalnym po głosie. Gniazduje wyłącznie w wysokiej, gęstej roślinności łąkowej. Jest silnie zagrożony przez wczesne koszenie łąk – maszyny koszące niszczą lęgi, ponieważ ptak gniazduje bezpośrednio na gruncie. Polska populacja szacowana jest na kilkanaście tysięcy samców i jest jedną z największych w Europie.
Bocian biały (Ciconia ciconia) jest symbolem polskiego krajobrazu rolniczego i ściśle związanym z łąkami drapieżnikiem wierzchniego poziomu troficznego. Żeruje głównie na żabach, myszach, nornicach, owadach i bezkręgowcach glebowych. Dostępność pokarmu dla bociana jest bezpośrednio uzależniona od zachowania mozaikowego krajobrazu łąk i pól z fragmentami podmokłymi.
Pliszka żółta (Motacilla flava), skowronek (Alauda arvensis) i gąsiorek (Lanius collurio) to gatunki łąkowe, których populacje wykazują tendencje spadkowe w Polsce w ostatnich dekadach, powiązane z intensyfikacją produkcji rolnej i zmianą struktury krajobrazu.
Drobne ssaki
Nornica ruda (Myodes glareolus), mysz polna (Apodemus agrarius) i nornik zwyczajny (Microtus arvalis) tworzą podstawę diety dla łasicowatych, ptaków drapieżnych i bociana. Bóbr (Castor fiber), reintrodukowany w Polsce po prawie całkowitym wytępieniu, wpływa na hydromorfolofię rzek i tworzenie podmokłych siedlisk łąkowych o zwiększonej różnorodności.
Borsuk europejski (Meles meles) jest ssakiem wszystkożernym, który w dużym stopniu korzysta z terenów łąkowych jako żerowisk. W nocy poszukuje tam dżdżownic, larw owadów, owoców dzikich roślin i drobnych kręgowców. Nory borsuków zlokalizowane są najczęściej na skraju zadrzewień śródpolnych, sąsiadujących z łąkami.
Rola fauny w utrzymaniu ekosystemu łąkowego
Zwierzęta nie tylko korzystają z zasobów łąki – aktywnie kształtują jej strukturę. Owady zapylające umożliwiają rozmnażanie płciowe roślin i utrzymanie ich genetycznej różnorodności. Gryzonie wykopując nor, napowietrzają glebę i przyspieszają cyrkulację materii organicznej. Ptaki drapieżne regulują liczebność gryzoni, zapobiegając nadmiernej redukcji roślinności przez żerowanie.
Utrata któregokolwiek z tych elementów wywołuje kaskadowe zmiany w całym ekosystemie. Spadek liczebności zapylaczy zmniejsza plonowanie roślin i tym samym dostępność nasion dla ptaków ziarnojadów. Zanik ptaków drapieżnych prowadzi do wzrostu populacji gryzoni i nadmiernego wyjadania traw. Każda nisza w łąkowej sieci zależności jest powiązana z innymi.
